Η σημασία του παιχνιδιού στην ομαλή ανάπτυξη του παιδιού

Το παιχνίδι είναι η πιο αγαπημένη δραστηριότητα του παιδιού αλλά συχνά παραγνωρίζουμε την σημασία  του και το θεωρούμε χάσιμο χρόνου ή τεμπελιά. Στην πραγματικότητα ωστόσο, για το παιδί είναι μια σοβαρή ενασχόληση που βοηθά στην ανάπτυξη και τη διαμόρφωση της προσωπικότητας του. Δεν πρόκειται για καθήκον ή για εργασία αλλά για μια ελεύθερη, ενεργητική και αυθόρμητη ενασχόληση με στόχο τη διασκέδαση και την ευχαρίστηση. 

Το παιδί παίζοντας εκφράζει μια φανταστική κατάσταση ή αναπαριστά την πραγματική ζωή, δηλαδή τις δραστηριότητες και τις συμπεριφορές των ενηλίκων, όπως αυτές διαμορφώνονται από τα ήθη και τα έθιμα του πολιτισμού του και εξοικειώνεται με τους μελλοντικούς ρόλους και τις αξίες της κοινωνίας του αποκτώντας δεξιότητες και στάσεις απαραίτητες για την κοινωνική  του προσαρμογή.

 Το παιχνίδι είτε είναι ομαδικό είτε ατομικό επηρεάζει ολόπλευρα την ανάπτυξη του παιδιού όσον αφορά στη γνωστική, σωματική, κοινωνική και συναισθηματική εξέλιξή του.

Όσον αφορά στη σωματική ανάπτυξη, το παιδί παίζοντας (τρέχει,  πηδά,  χοροπηδά,  σκαρφαλώνει) αποκτά κινητικό έλεγχο και συντονισμό, ισορροπία.  αναπτύσσει την αδρή και λεπτή κινητικότητα του και αποκτά οπτικοκινητικό συντονισμό (ζωγραφική, χαρτοκοπτική, πέταγμα και σύλληψη μικρών και μεγάλων αντικειμένων).

Όσον αφορά στη συναισθηματική ανάπτυξη, το παιχνίδι, κυρίως το συμβολικό, αφήνοντας το παιδί να μιμηθεί την πραγματική ζωή και να παίξει διάφορους ρόλους από την καθημερινότητα του (πχ. δασκάλα, μαμά), διασκεδάζει και παράλληλα παιδαγωγεί. Επιπλέον, επιτρέπει στο παιδί να αναγνωρίσει και να εκφράσει τα συναισθήματα του, να εκτονώσει την επιθετικότητα του, να διαχειριστεί και να αντιμετωπίσει καταστάσεις που το φοβίζουν και το δυσκολεύουν.  Τέλος, βοηθά το παιδί να ανακαλύψει τα όρια του, να ενισχύσει τον αυτοέλεγχό του και την αίσθηση της επάρκειάς του και να αναπτύξει την αυτοπεποίθηση του. Το παιδί δημιουργεί τον δικό του  φανταστικό κόσμο μέσω του οποίου αντιλαμβάνεται την πραγματικότητα.

Όσον αφορά στην κοινωνική ανάπτυξη, το παιδί παίζοντας αποκτά δεξιότητες απαραίτητες για την κοινωνική του εξέλιξη και προσαρμογή όπως είναι το να συνεργάζεται, να μοιράζεται, να σέβεται το συμπαίχτη του, να τον κατανοεί, να περιμένει τη σειρά του, να διαπραγματεύεται και να επιλύει συγκρούσεις, να αποδέχεται κανόνες, να κατανοεί και να εκτελεί οδηγίες και να επιλύει καθημερινά προβλήματα.

 Όσον αφορά στη γνωστική ανάπτυξη το παιχνίδι ενθαρρύνει τον πειραματισμό και τη μάθηση, προωθεί τη νοητική ευελιξία, τη φαντασία και τη δημιουργικότητα και ενισχύει τις δεξιότητες επίλυσης προβλημάτων. Παράλληλα βελτιώνει την ικανότητα συγκέντρωσης και προσοχής και την ανάπτυξη του λόγου. 

Παρόλο που όλοι συμφωνούμε ότι το παιχνίδι είναι σημαντικό για την ομαλή ανάπτυξη του παιδιού, τα τελευταία χρόνια έχει μειωθεί σημαντικά ο ημερήσιος χρόνος παιχνιδιού ειδικά για το ελεύθερο, μη δομημένο παιχνίδι καθώς γονείς  και  παιδιά έχουν ιδιαίτερα φορτωμένο πρόγραμμα. Ωστόσο, η στέρηση του παιχνιδιού μπορεί να επιφέρει δυσάρεστες συνέπειες στο παιδί, το οποίο μπορεί να εμφανίσει φτωχές κινητικές δεξιότητες, χαµηλότερα επίπεδα φυσικής δραστηριότητας, φτωχότερη ικανότητα  διαχείρισης στρεσογόνων ή τραυµατικών καταστάσεων, δυσκολία αξιολόγησης και διαχείρισης του κίνδυνου και των κοινωνικών καταστάσεων.

Για αυτό ας μην ξεχνάμε ότι ευκαιρίες για παιχνίδι υπάρχουν παντου, στη φύση (παιχνίδι με το χώμα ή το σκαρφάλωμα στα δέντρα) αλλά ακόμα και μέσα στο σπίτι απλά χρηστικά αντικείμενα (κουτάλες, πιάτα) μπορούν να γίνουν υλικό για ελεύθερο και δημιουργικό παιχνίδι  φτάνει οι γονείς να έχουν θετική διάθεση και όρεξη να παίξουν.

Για να ενθαρρύνουμε το παιδί να παίξει αφιερώνουμε καθημερινά χρόνο και δημιουργούμε κατάλληλο περιβάλλον, δηλαδή φροντίζουμε να υπάρχει ένα ασφαλές και ήσυχο μέρος για να παίξει ελεύθερα και αυθόρμητα χωρίς να κινδυνεύει να τραυματιστεί και χωρίς να το διακόπτουμε συνεχώς. Μπορούμε να το βοηθήσουμε να οργανώσει το παιχνίδι και τον χώρο του όχι όμως να του επιβάλουμε τι και πως θα παίξει. Σεβόμαστε τις προτιμήσεις του και το ρυθμό του και ενθαρρύνουμε τον αυθορμητισμό και την πρωτοβουλία του.

Επιλέγουμε κατάλληλα παιχνίδια για την ηλικία και τα ενδιαφέροντα του.  Συγκεκριμένα για βρέφη 0-6 μηνών  μαλακά ζωάκια και  κουδουνίστρες είναι αρκετά, ενώ για μεγαλύτερα μέχρι 1 έτους μπορούμε να επιλέξουμε παιχνίδια με ήχους και έντονα χρώματα, που κινούνται, αλλάζουν χρώμα, μικρά παζλ, ενσφηνώματα, πάνινα βιβλιαράκια με δραστηριότητες, μαλακιές μπάλες. Για παιδιά 1-2 ετών κατάλληλα είναι παιχνίδια που συναρμολογούνται, όπως τουβλάκια, σφήνες, είδη ζωγραφικής όπως κηρομπογιές και μαρκαδόρους, παιχνίδια που μοιάζουν με αντικείμενα όπως  τηλέφωνο.  Στα παιδιά 2-3 ετών αρέσει να παίζουν με κούκλες,κουζινικά, οικιακές συσκευές, σπιτάκια, αυτοκίνητα, συναρμολογούμενα παιχνίδια πχ lego, τουβλάκια, παζλ, παιχνίδια με κανόνες όπως επιτραπέζια, παιχνίδια χειροτεχνίας.  Στα μεγαλύτερα παιδιά 3-7 ετών προτείνουμε  παιχνίδια που βοηθούν στην κινητική, συναισθηματική και νοητική ανάπτυξη του παιδιού όπως ποδήλατο, κουκλόσπιτο, πλαστελίνη, χρώματα, μουσικά όργανα, ψηφιδωτά,  παζλ, κατασκευές, επιτραπέζια.

Το παιχνίδι ως παιδαγωγικό μέσο μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τον γονέα για να ενδυνάμωσει τη σχέση του με το παιδί, να έρθει κοντά του και να κατανοήσει τα συναισθήματα και τις ανάγκες του αλλά και να το διαπαιδαγωγήσει με ένα ευχάριστο και δημιουργικό τρόπο.

   Ματθαιάκη Σοφία

Ψυχολόγος

Συνεργάτιδα "Μεγαλώνω"

Κέντρο για το Παιδί & την Οικογένεια